De keerzijde van de kenniseconomie: 'Jobs worden intensiever, maar eenvoudiger'

"De klemtoon ligt op snelheid en productiviteit, zonder dat de jobinhoud daarom altijd interessanter wordt.” (Monique Ramioul, hoofd onderzoeksgroep Arbeid en Organisatie Hiva-KU Leuven)

Volgens een onderzoek van Tempo-Team vrezen 6 op de 10 werknemers dat hun job zal verdwijnen als gevolg van de computerisering van de werkvloer. "Automatisatie is niet zonder gevolgen, maar er worden zo ook veel jobs gecreëerd", nuanceert Monique Ramioul van het Hiva.

'6 op de 10 werknemers in ons land vrezen de gevolgen voor de algemene tewerkstelling door de groeiende automatisering van kantoorjobs. Dit is opvallend meer dan hun collega's in de buurlanden Nederland en Duitsland.'

Zo stond in het persbericht dat Tempo-Team vorige maand verspreidde. Dat bleek ook toen een ander communiqué in de bus viel, van Randstad. Daarin stond dat één op de vijf Belgische werknemers vreest voor de eigen job als gevolg van automatisering op de werkvloer.

Monique Ramioul, hoofd van de onderzoeksgroep Arbeid en Organisatie bij het Hiva-KU Leuven (het Onderzoekscentrum voor Arbeid en Samenleving van de KU Leuven, red.), begrijpt waar de tegenstrijdige cijfers vandaan komen. "Of machines en computers onze jobs zullen overnemen, is een moeilijke vraag waarbij veel nuanceringen horen. Een eerste, en belangrijke, is dat computers niet alleen jobs vernietigen, maar ook creëren. Tegelijk komen er ook nieuwe banen bij waar automatisering en technologie een minder grote vat op hebben en die ook niet kennisintensief zijn: in de zorg, de veiligheidssector, de horeca, catering, detailhandel, schoonmaak, bouw, ..."

'Jobs in het midden'

Het debat over de kenniseconomie focust zich soms iets te eenzijdig op de kennisintensieve sectoren, meent Monique Ramioul. Om een duidelijker beeld te krijgen, diept ze enkele resultaten op uit de European Working Conditions Survey, een grootschalig Europees onderzoek dat over een lange periode - van 1995 tot 2010 - de Europeanen polste naar hun arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden.

"Het zijn vooral de 'jobs in het midden' die dreigen te verdwijnen als gevolg van delokalisatie en technologie. De banen die onder druk staan, vinden we in de maakindustrie, bij de middengeschoolde werknemers, in de assemblage en de zuivere administratie."

Maar, zegt Monique Ramioul, technologie is niet per se een bedreiging. "Voor wie intensief met computers werkt, is de kans groot dat zijn job er alleen maar boeiender en uitdagender op wordt. Jobs waarin werknemers een zeker abstractie- en interpretatievermogen nodig hebben, zijn niet te standaardiseren en dus veel moeilijker te vervangen door machines. Hetzelfde geldt voor jobs die om veel interactie vragen met andere mensen."

Overgekwalificeerd

Volgens de resultaten van de European Working Conditions Survey betekent dat echter nog niet dat we met een sneltreinvaart afstevenen op de kenniseconomie. "Internationale onderzoeksresultaten spreken dat zelfs tegen", stelt Monique Ramioul. "Jobs worden intensiever - we moeten harder werken -, maar tegelijk ook eenvoudiger. Dat is een verrassende trend die zich aftekent over alle lagen van werknemers en de meest diverse sectoren heen. De klemtoon ligt op snelheid en productiviteit, zonder dat de jobinhoud daarom altijd interessanter wordt."

Werknemers krijgen, hoe onverwacht dit ook mag klinken, minder en minder autonomie op het werk: ze kunnen minder zelf beslissen. De bijhorende paradox die uit de onderzoekresultaten blijkt, is dat werkgevers wel meer investeren in opleiding en ontwikkeling. "Werknemers kunnen wat ze leren niet altijd gebruiken in hun job, wat dan weer leidt tot onderbenutting van hun kwalificaties, of tot overgekwalificeerde werknemers, het is maar hoe je het bekijkt", aldus Monique Ramioul.

(wv) – Meer info: Hiva.kuleuven.be - De resultaten van de European Working Conditions Survey vind je op Eurofound.europa.eu/surveys

Meer info over Welke job past bij mij? , Waar vind ik jobs? , Waarom vind ik moeilijk een job? , Stress , Gelukkig op het werk , Evenwicht werk-privé , Ontslagen worden , Werkplek , Jobs met toekomst , Persoonlijke ontwikkeling

28/01/2015