De rotte appel op de werkvloer: zo snel verspreidt negatief gedrag

Het idee van de beruchte rotte appel die een hele mand aantast, klopt helemaal: één ‘foute’ collega kan een heel team verzieken. Negatief gedrag verspreidt zich nu eenmaal sneller dan positief gedrag, en dat met alle gevolgen van dien. “Soms kan één medewerker een goed bedrijf kapotmaken.”

Volgens Stephen Dimmock, hoogleraar finance aan de Nanyang Business School in Singapore, gaan de kosten van een problematische werknemer veel verder dan de directe gevolgen van diens gedrag. Samen met William Gerken, hoogleraar aan het Gatton College of Business & Economics (University of Kentucky), onderzocht hij duizenden financiële adviseurs en publiceerden ze erover in Harvard Business Review.

Hun conclusie is opmerkelijk: werknemers zijn 37% meer geneigd tot wangedrag als ze samenwerken met iemand die eerder al de regels schond. Elke overtreding heeft bovendien een ‘besmettingsfactor’: gemiddeld leidt één geval van wangedrag tot bijna een halve nieuwe overtreding door anderen.

4 alarmsignalen: werk jij in een toxische omgeving?

De gevolgen stapelen zich op

Een toxische collega zorgt niet alleen voor meer kans op regeloverschrijdend gedrag bij anderen, maar ook voor sociale terugtrekking, angst, wantrouwen en burn-out. De impact kan dus groot zijn en het verklaart waarom teams met één slechte schakel vaak snel hun moraal verliezen en uiteindelijk ook goede krachten zien vertrekken.

De bekende Britse en Nigeriaanse ondernemer en auteur Steven Bartlett beschrijft in zijn boek ‘The Diary of a CEO’ hoe dit in de praktijk vaak loopt: “Negatief gedrag weegt zwaarder dan positief gedrag, wat betekent dat één enkele bad apple de cultuur van een team kan bederven, terwijl één, twee of drie goede medewerkers dat effect niet kunnen terugdraaien.”

Toxische collega’s: hoe ga je ermee om?

De sfeer kantelt onzichtbaar

Hoe dit in omgekeerde zin kan gaan, toonde onderzoeker Will Felps (University of Washington Business School) aan. Toen in het team van zijn vrouw één negatieve collega tijdelijk afwezig was, bloeide de sfeer plotseling op: collega’s hielpen elkaar spontaan, er werd gelachen en zelfs samen muziek geluisterd. Zodra de man terugkeerde, viel alles terug in de oude, vijandige dynamiek. Felps beschreef dit in zijn intussen bekende onderzoek, naar de impact van negatieve teamleden, met als titel: ‘How, when, and why bad apples spoil the barrel’.

CHECK: De kracht van positiviteit op de werkvloer

Waarom organisaties aarzelen

Toch kiezen veel bedrijven ervoor om niet in te grijpen en de spreekwoordelijke appels in de mand te laten liggen. Vaak speelt mee dat de negatieve werknemer al jarenlang in dienst is, veel expertise heeft opgebouwd of een sleutelpositie bekleedt. Managers vrezen vaak dat het vertrek van zo’n persoon te veel kennisverlies oplevert of dat het juridische en organisatorische traject om afscheid te nemen te complex wordt.

Daarnaast heerst er soms een cultuur waarin conflictvermijding de norm is: men hoopt dat de situatie vanzelf betert, terwijl de schade intussen alleen maar groter wordt.

Wanneer één persoon te veel is

Toch is niets doen geen optie, benadrukt Steven Bartlett: “Deze onderzoeken benadrukken wat ik in mijn hele loopbaan keer op keer heb geleerd: één medewerker die vertrekt, maakt een goed bedrijf nooit kapot. Maar soms kan één medewerker die blijft dat wél doen.”