Uber voor alles: werken in de on-demand-economie

Een taxi bestellen via Uber, schoonmaken via Helpling en een maaltijd laten leveren via Deliveroo: er is vandaag wel een Uber voor alles. Gemakkelijk voor gebruikers, maar hoe is het om in deze opkomende on-demand-economie te werken? “Het algoritme is de baas.”

9 maart 2018

Delen

“Je moet vaak stand-by staan, maar geniet nauwelijks zekerheden.” (Rens Lieman, auteur en maaltijdbezorger)

Is Uber nu een digitale bemiddelaar of een taxibedrijf? Het Europese Hof denkt alvast het laatste. Feit is dat Uber de spelregels heeft herschreven. Consumenten bestellen producten en diensten met een paar kliks op een app. Vorige zomer had Uber al 5 miljard taxiritten op de teller staan, en dat zonder eigen wagenpark én zonder de dienst zelf uit te voeren. In elke bedrijfstak, van maaltijdbezorging tot babysit, dook intussen wel een Uber-variant op.

In zijn boek Uber voor alles legt de Nederlandse journalist Rens Lieman de diverse kanten van deze opkomende economie bloot. “Uber heeft laten zien hoe je van de smartphone een afstandsbediening voor iemands leven kunt maken”, klinkt het. Kenmerkend is dat het telkens om een tweezijdige marktplaats gaat met klanten en aanbieders: zij die een taxi willen en zij die er een willen besturen. “Pas als beide groepen op het platform zijn vertegenwoordigd, ontstaat het zogenaamde vliegwieleffect.”

Eenzijdige belofte

Tegelijk wilde Rens Lieman ervaren hoe het was om in de on-demand-economie te werken. Zo gaat hij elke vrijdagochtend poetsen via Helpling, een platform voor schoonmaakdiensten. En bezorgt hij zelf maaltijden voor Deliveroo en Uber Eats, het filiaal van Uber. Hij leert aan den lijve wat het is om voor zo’n platform te werken, met zijn telefoon als uitzendbureau, administratiekantoor en baas. Elk platform gebruikt namelijk een app waarmee de opdrachtnemers moeten werken om onder meer hun opdrachten te krijgen of om hen de weg te wijzen. “Die telefoon doet een hoop, behalve me gerust laten”, stelt hij vast.

Werken als bezorger en schoonmaker blijkt leerrijk. “Uiteraard zijn er voordelen. Je hebt meer gelegenheid om vrije tijd en werktijd op elkaar af te stemmen. En wie wil werken en een smartphone heeft, kan zo aan de slag.” Maar anderzijds blijkt dat flexibel werk ook een eenzijdige belofte. “De klant bepaalt voor een groot deel wanneer je werkt”, is zijn bevinding. “Je moet vaak stand-by staan, maar geniet nauwelijks zekerheden.”

Data als graadmeter

On-demand-bedrijven als Uber en Deliveroo hebben ook een ander gemeenschappelijk kenmerk: ze draaien op data. “Op papier ben je je eigen baas, in de praktijk is dat vaak het algoritme”, vindt hij. “Data is de enige graadmeter voor hoe goed je je werk doet. De beoordelingen die klanten geven, reken ik daar ook bij omdat die worden gekwantificeerd.”

En bij de uitoefening van je werk, gebruik je als medewerker van een on-demand-platform ook voornamelijk je eigen smartphone, fiets of auto. “De kosten voor reparaties en afschrijvingen zijn voor jou. De grens tussen een dienstverband en zelfstandig werk is dun en vaag. Verzekering en pensioenopbouw moet je zelf regelen.”

Arbeidsstatuut

Niet alleen de aard van hun werkgever, maar ook het arbeidsstatuut van de medewerker zelf is voer voor discussie. Zo moesten vanaf 1 februari alle fietskoeriers van Deliveroo in ons land als zelfstandige werken, en niet langer in loondienst via de coöperatieve Smart. Zo zouden ze per levering en niet meer per uur worden betaald.

Daarmee komen we opnieuw tot de kern van de zaak: zijn die chauffeurs van Uber en andere platformwerkers zelfstandigen of is er sprake van een (verkapt) dienstverband? “Dat een medewerker niet zijn eigen tarief kan rekenen, is daar bijvoorbeeld wel een duidelijke aanwijzing voor”, oppert de auteur. Of zoals hij het in zijn boek door een advocaat laat verwoorden: “Het is juridisch koorddansen. Je ziet dat die bedrijven ontzettend hun best doen om aan de voor hen goede kant van de definitie te blijven.”

Het is eigen aan het fenomeen: platformbedrijven als Uber wachten niet tot de regelgeving op hun komst is berekend. “Ze hebben haast. De wereld moet zo snel mogelijk veroverd worden opdat een monopolie ontstaat. Alleen dan begint het vliegwiel lekker te draaien en belanden ze op het pad naar winstgevendheid.” Intussen ziet de medewerker op zijn smartphone de volgende opdracht wel verschijnen.

(wv) 

Uber voor alles: hoe de on-demand-economie ons leven beïnvloedt, Business Contact, 2018, 268 pagina’s, ISBN: 9789047011101 

Ontvang de nieuwste tips over werk en carrière

Meer dan 440.000 Jobat gebruikers zijn wekelijks op de hoogte

Aanbevolen jobs

Wij jij ook meer verdienen, leukere collega's of minder file ?

De job werd bewaard

Je kan je bewaarde jobs terugvinden onderaan deze pagina, maar ook op de homepage en in Mijn Jobat.

Wil je ze ook op andere toestellen kunnen bekijken? Meld je dan aan.