Pascal Smet: ‘Een bedrijfsstage is geen straf, hé’

Het recordaantal knelpuntjobs zet de verhouding tussen onderwijs en arbeidsmarkt hoog op de agenda. Moeten scholen en bedrijven niet meer samenwerken? ‘Ik kan hen aanmoedigen, maar scholen moeten zelf weten hoe ver ze daar in willen gaan. Onderwijs is ook niet het makkelijkste huis’, meent Vlaams minister van Onderwijs Pascal Smet.

4 september 2012

Delen

Pascal Smet
"Met kennismachientjes alleen komen we er niet" (Pascal Smet, Vlaams minister van Onderwijs)

'Onderwijs moet leerlingen voorbereiden op het leven', klinkt het meteen bij het begin van het gesprek. 'En op de arbeidsmarkt. Bij de hervorming van het secundair onderwijs heb ik rekening gehouden met de verzuchtingen van de beroepsfederaties. Maar het onderwijs moet méér doen dan kant-en-klare producten afleveren voor de arbeidsmarkt, laat daarover geen misverstand bestaan.

De Vlaamse kwalificatiestructuur brengt de competentieprofielen voor verschillende beroepen in kaart. Lesprogramma's kunnen worden geïnspireerd door de profielen die bedrijven opstellen. Cruciaal is het inperken van het aantal studierichtingen in het secundair onderwijs. Het aanbod moet op regionaal of zelfs subregionaal niveau afgestemd worden op de lokale arbeidsmarkt. Werkplekleren en stages moeten een volwaardig onderdeel worden van elke studierichting.'

In hoeverre moet of mag een leerling zijn studiekeuze laten bepalen door de vraag op de arbeidsmarkt?

'Iedere normaal denkende ouder en student die zich een beetje informeert, zal bij zijn studiekeuze rekening houden met de vooruitzichten die een opleiding biedt. Alleen kan het met die informatie, leerlingenbegeleiding en studiekeuzebegeleiding momenteel veel beter.'

'Het is wel belangrijk dat elke student zelf kan kiezen wat hij of zij wil worden. Gemotiveerde studenten die weten waar hun sterktes en zwaktes liggen, zijn cruciaal voor een gezonde arbeidsmarkt.'

U ageert tegen de impact van het watervalsysteem op de arbeidsmarktkansen van de leerlingen?

'Dat effect is toch duidelijk? Eén op de zeven leerlingen verlaat het onderwijs zonder diploma. In onze samenleving zit je dan met een groot probleem. Bovendien raken leerlingen gedemotiveerd, met alle gevolgen van dien. Uiteraard zal een aantal van hen op zijn pootjes terechtkomen, maar anderen raken op de sukkel. Een samenleving mag een dergelijk verlies van talent niet tolereren. Ze moet integendeel die jongeren een gefundeerde keuze helpen maken. Maar dan moeten leerlingen en ouders de kans krijgen om zich te informeren over de noden van de arbeidsmarkt.'

In het hoger onderwijs klinkt de roep om knelpuntrichtingen gratis te maken en andere, minder werkzekere, richtingen duurder te laten betalen.

'In een dergelijke aanpak kan ik me helemaal niet vinden. Iedereen heeft het recht om te studeren wat hij of zij wil. Anders kom je in een situatie terecht waarbij kinderen van rijke ouders de vrijheid hebben om te doen wat ze willen, terwijl minder gefortuneerden, die de pech hebben dat hun talent op dat moment minder goed in de markt ligt, geen keuze gelaten wordt. Je kunt zien tot welke catastrofes een dergelijke aanpak heeft geleid in het Amerikaanse onderwijs.'

'Bovendien lijkt een dergelijke maatregel wel erg sterk op stalinistische planeconomie. "We hebben zoveel ingenieurs nodig, dus nu ga jij voor ingenieur studeren." Dat leidt nergens toe. In een maatschappij waarin informatie en kennis steeds belangrijker worden, is het toch onverstandig om studiekeuzes afhankelijk te maken van een financi→le overweging?'

'Daarmee wil ik de problematische afstemming tussen onderwijs en arbeidsmarkt niet minimaliseren. Je oplossing mag het probleem echter niet groter maken. Ik geloof veel meer in het responsabiliseren en informeren van mensen zodat ze een bewuste keuze kunnen maken.'

Bedrijven lijken op zoek naar studenten die kant-en-klaar in een bedrijf in te passen zijn. Bestaat er überhaupt een onderwijsmodel dat die verwachting kan inlossen?

'Eén-op-éénonderwijs is een onrealistische verwachting. Wat je als werkgever wel mag veronderstellen, is dat een schoolverlater met een bepaald diploma zonder al te veel bijkomende bedrijfsgebonden opleiding kan meedraaien. Dat is een terechte eis van de ondernemingen, per slot van rekening wordt onderwijs met belastinggeld gefinancierd. Maar verwachten dat een school elke sectorspecifieke opleiding zomaar kan aanbieden, is wat veel gevraagd. Vandaar dat er zoveel tijd en energie gestoken is in het opstellen van beroepscompetentieprofielen. De onderwijswereld heeft zo kijk op de noden van het bedrijfsleven. Maar onderwijs moet wel meer blijven doen dan enkel inspelen op de noden van de arbeidsmarkt. Door louter kennismachientjes af te leveren zullen we er niet komen.'

Wordt die samenwerking tussen bedrijven en onderwijswereld vanuit het ministerie ondersteund?

'We moedigen het aan, maar scholen zijn autonoom in de invulling die ze daaraan geven. Als beleidsmaker kun je dat proces maar in beperkte mate sturen: er bestaat zoiets als vrijheid van onderwijs, scholen bepalen zelf in welke mate ze met bedrijven willen samenwerken. Er zijn dan ook grote verschillen. Bovendien hebben niet alle bedrijven zin in doorgedreven samenwerking. Onderwijs is niet het gemakkelijkste huis, maar de wil tot samenwerking moet wel van de twee kanten komen.'

Intussen piekt het aantal knelpuntvacatures.

'Vandaar dat het zo belangrijk is om mensen te informeren. Veel mensen hebben geen idee wat bepaalde beroepen inhouden. Ik sta ervan versteld dat er een ministeriële interventie nodig is om een website op te stellen die leerlingen en ouders helpt bij het maken van een bewuste keuze. Ook de CLB's, Werk - en Leerwinkels moeten daarbij de handen uit de mouwen steken.

Als we dezer dagen met een mismatch zitten, moet de arbeidsmarkt ook zichzelf eens kritisch onder de loep nemen en zich afvragen hoe het komt dat mensen zo gebrekkig geïnformeerd zijn over hun jobkansen.'

Schrijver Thomas Blondeau pleitte onder het motto 'mijd de universiteit' om eens goed na te denken over de keuze voor hoger onderwijs.

'Als je universitair onderwijs aankunt, moet je het zeker doen. Maar naar de universiteit trekken omwille van het prestige dat een universitair diploma uitstraalt, is de verkeerde keuze. Een maatschappij heeft niet alléén nood aan hoogopgeleide profielen. Neem alle techniek weg en de wereld valt stil. Dit gezegd zijnde: wie na een jaar merkt dat de universiteit niets voor hem of haar is, heeft daarom nog geen jaar weggesmeten. Er zal toch wel iets van blijven hangen, je zult er met meer zelfkennis uitkomen.

Levenslang leren is een luider klinkende eis in een flexibele arbeidsmarkt. In hoeverre is dat een bekommernis voor uw beleidsterrein?

'Toegegeven, op dat vlak lopen we in Vlaanderen achter ten opzichte van Europa. Dat heeft te maken met ons relatief hoge opleidingsniveau. Ook bedrijven hebben hun rol te spelen om daar een inhaalbeweging te maken. Leerkrachten hebben ook baat bij levenslang leren. Er is bij het onderwijzend personeel nood aan veel meer professionele ontwikkeling dan nu het geval is. Een bedrijfsstage is geen straf, hé.'

'Levenslang leren wekt bij veel mensen de onterechte indruk dat ze hun hele leven lang moeten studeren. Levenslang leren is leren omgaan met veranderingen. Dan vormt het geen bedreiging meer, maar een uitdaging met een bevrijdend effect. Verandering van spijs doet eten, ook op het werk.

(ml) 

Ontvang de nieuwste tips over werk en carrière

Meer dan 440.000 Jobat gebruikers zijn wekelijks op de hoogte

Aanbevolen jobs

Wij jij ook meer verdienen, leukere collega's of minder file ?

De job werd bewaard

Je kan je bewaarde jobs terugvinden onderaan deze pagina, maar ook op de homepage en in Mijn Jobat.

Wil je ze ook op andere toestellen kunnen bekijken? Meld je dan aan.