Hoeveel daalde jouw loon dit jaar?

minder loon
"Het afgelopen jaar heeft maar een minderheid opslag gekregen" (Brecht Decroos, Hudson)

Anderhalf jaar na het uitbreken van de crisis zet die haar tanden in onze loonbrief. Steeg ons basisloon de voorbije jaren steevast zo’n 4 procent, met een uitschieter tot 6 procent in 2009, moesten we dit jaar tevreden zijn met een magere 0,9 procent, index inbegrepen. Dat die voor 500.000 bedienden negatief uitdraaide, zorgde er zelfs voor dat één op zeven nu minder verdient. Dat blijkt uit berekeningen van hr-specialist Hudson.

Ondanks de crisis maakte ons loonbriefje in de periode 2008-2009 meer dan een sprongetje. Het gemiddelde basisloon steeg met 6 procent, wat grotendeels te danken was aan een uitzonderlijke indexsprong van 4,4 procent als gevolg van de torenhoge inflatie. Daarbovenop kenden veel bedrijven nog een loonsverhoging toe van 1,5 procent. Wie aan het werk was, kreeg toen een royalere opslag dan voor de crisis. Die piek luidde echter ook een kantelmoment in. De sputterende economie laat zich nu ook in het loonzakje voelen. Het gemiddelde basisloon nam tussen februari 2009 en februari 2010 nog wel toe, maar met een bescheiden 0,9 procent.

Dat stelt Hudson vast in haar jaarlijkse Salary Survey die dit jaar 110.063 werknemers bevroeg. Voorwaarde om deel te nemen, was dezelfde job uitoefenen bij dezelfde werkgever als het jaar voordien. Aan die criteria voldeden 20.978 deelnemers. Wie intussen promotie had gekregen, werd niet opgenomen om vertekening van de resultaten te voorkomen.

Een jaar vertraging

“Na het crisisjaar 2001 stelden we dezelfde trend vast. De globale salarisstijging was ontzettend groot tijdens dat jaar om daarna sterk te dalen”, vertelt Matthieu Decroos van Hudson. “Het effect van de crisis op de lonen komt blijkbaar met een jaar vertraging.”

En dus begint nu ook wie zijn job wist te behouden, de crisis te voelen. Vooral de index speelt daarin een belangrijke rol. Bedroeg die in 2008-2009 nog een bijzonder hoge 4,4 procent, dan is die het voorbije jaar weggezakt tot gemiddeld 0,2 procent. ‘Normaal’ schommelt de indexatie rond de 2 procent.

Grafiek: Gemiddelde loonsverhogongen tijdens de voorbije 9 jaar  

In sommige paritaire comités was er dit jaar geen indexatie. Anderen, zoals de metaalsector, kenden wel een positieve, maar zeer minieme index van 0,93 procent. En in sommige paritaire comités, zoals PC 218 (waaronder de meeste bedienden vallen, red.), was de index zelfs negatief. Die werknemers zagen hun loon begin 2010 met 0,43 procent dalen, als de werkgever die negatieve index tenminste ook echt toepaste.

Iedereen een beetje

“Sommige werkgevers hebben schrik van het effect van een loondaling bij hun werknemers. Zes op de tien hebben de negatieve index dan ook gecompenseerd. Een minderheid daarvan neemt zich voor om die compensatie in mindering te brengen bij de volgende positieve index”, legt Brecht Decroos van Hudson uit. “Vier op de tien werkgevers hebben de negatieve index zonder compensatie doorgevoerd. Dat betekent echter niet dat er bij die bedrijven geen loonstijgingen waren. Als de budgetten beperkt zijn, wordt opslag veel gedifferentieerder toegekend: er is een beperkte groep die een beetje extra krijgt en een grote groep die op niets kan rekenen. De jaren voordien kreeg zowat iedereen opslag. Toen was de vraag niet wie er opslag kreeg, maar wel of je veel of weinig extra kreeg.”

Uiteindelijk heeft 35,5 procent van de werknemers te maken gekregen met een negatieve indexatie. Bij ruim 13 procent leidde dit tot een effectieve loonsvermindering. Dat een op zeven loon inlevert, is eerder uitzonderlijk.

Brecht Decroos: “Naast Zwitserland is België zowat het enige land dat het systeem van de automatische indexering zo streng toepast. De voorbije jaren slokte de steevast positieve index in heel wat bedrijven het budget op om opslag toe te kennen, wat het moeilijk maakte om goede werknemers financieel extra aan te moedigen. Waarom zou je de indexering dan niet toepassen als die negatief is?”

Loonstop

De index, positief of negatief, niet meegerekend, steeg bij meer dan een derde van de werknemers het basisloon niet. In de Salary Survey 2009 was dat bij 22 procent van de werknemers het geval. Daar toonde de crisis voor het eerst haar tanden. Ter vergelijking: de jaren voordien steeg slechts bij 5 tot 10 procent het basisloon, exclusief index, niet.

Slechts 15 procent kon het voorbije jaar rekenen op een opslag van 4 procent of meer. De meeste loonsverhogingen bedroegen niet meer dan 2 procent. “Een kwart van de bedrijven heeft meer dan 90 procent van hun werknemers geen loonsverhoging toegekend, wat in feite neerkomt op een loonstop”, voegt Brecht Decroos daaraan toe. “Dat is een pak meer dan de 13 procent uit het vorige onderzoek.”

Meer voor starters

De grootste loonsverhoging was weggelegd voor werknemers onder de 25 jaar. Zij kregen het voorbije jaar 2,3 procent bovenop de index. “Niet dat er op basis van leeftijd verloond wordt”, merkt Brecht Decroos op. “Maar de loonevolutie is nu eenmaal sterker aan het begin van de loopbaan. Wie pas start, heeft nog niet zo’n hoog loon. De starterslonen zijn trouwens niet veel gewijzigd de laatste jaren. Bovendien wordt er in België nog altijd vaak beloond op basis van anciënniteit.”

“Heel wat organisaties reserveren ook een afzonderlijke budget voor starters”, vult Matthieu Decroos aan. Over alle leeftijdscategorieën heen nam het totale loon (basisloon plus variabel loon en indexering) het voorbije jaar gemiddeld 1,3 procent toe. Dat lijkt weinig, maar als je alle loonstijgingen van de voorbije negen jaar optelt, kom je wel aan een indrukwekkend cijfer. “Stel dat je die hele periode niet veranderde van functie en van werkgever, dan zou je loon gemiddeld met 44,5 procent gestegen moeten zijn. 21,6 procent daarvan is te wijten aan de index en compenseert het duurder worden van goederen en diensten. De overige 22,9 procent hebben we er zomaar bij gekregen”, aldus Brecht Decroos.

In realiteit zal de stijging van de lonen nog een stuk hoger liggen. “De kans dat je op negen jaar tijd van job verandert of een promotie krijgt, is vrij groot”, meent Brecht Decroos. “Van werkgever veranderen, gaat doorgaans gepaard met een loonstijging van 6 tot 10 procent. In geval van promotie komt er gewoonlijk 6 procent bij.”

(ks)

Over het onderzoek
Hr-specialist Hudson presenteert elk jaar een uitgebreide databank over beloningspraktijken en loontrends in België. Dit jaar bevat die databank 110.063 individuele salarisgegevens uit 846 deelnemende bedrijven voor 177 referentiefuncties. De uitgebreide resultaten van deze studie vindt u op http://belgie.hudson.com.
 

Meer info over Meer/minder verdienen

05/07/2010