Circulair ontwerpen: alles komt terug, niets gaat verloren

“Wij gaan voor het nieuwe levensduurdenken.” (Anouk Huijs, projectmanager bij BOPRO)

Als ingenieur creëer je technische constructies of systemen met materialen zoals kunststoffen, metalen of hout. In een circulaire economie zijn die materialen zelf altijd opnieuw grondstoffen. Voor het Gentse BOPRO, actief in management, advies en ontwikkeling van vastgoed, bouw en huisvesting, is het een basisvoorwaarde voor ieder ontwerp.

Een afvalvrije wereld bereik je vooral met een databank. De Nederlandse architect-ondernemer Thomas Rau schreef er vorig jaar een boek over: Material Matters. Het is een pleidooi voor de rechten van materialen en voor het einde van ‘bezit’ ten voordele van ‘gebruik’. Afval is materiaal zonder identiteit, zegt Rau. Ook al klinkt recycleren goed, toch speelt ‘afval’ daarin nog de hoofdrol. Het afgedankte toestel wordt maar deels uit elkaar gehaald. In een te slopen gebouw wordt gezocht naar bruikbare materialen. Geef daarom alle materialen een paspoort. Een auto, huis of installatie wordt zo een materialendepot, dat je op het einde van de rit (bijna) vlot weer ontmantelt omdat je alles precies weet zitten. De onderdelen hergebruik je mogelijk voor iets heel anders.

Initiatieven zijn er intussen volop. IKEA – ‘Niets gaat verloren, alles krijgt een nieuwe vorm’ – is alvast fan. Lampenfabrikant Philips kiest voor verlichting die je gemakkelijk weer ontmantelt en verkoopt een dienstverlening (licht) in plaats van een product (lamp). Dat kan ook met staalconstructies of stofzuigers. En zelfs met je jeansbroek: een materialendepot van textielvezels.

Levenscyclus

BOPRO is een Gents bedrijf waar circulariteit deel uitmaakt van het DNA. BOPRO levert vastgoeddiensten en consultancy aan privé-investeerders, publieke overheden en ontwikkelaars. Maar het ontwikkelt ook eigen projecten zoals BlueGate, een watergebonden, eco-effectief – met hernieuwbare energie bevoorraad – bedrijventerrein aan de Antwerpse Scheldeboorden. In Parijs sleepte BOPRO Sustainable Investments (BSI) de prijs in de wacht om de site Triangle de Gonesse te ontwikkelen, een groot gebied tussen de luchthavens Charles de Gaulle en Le Bourget.

Of het nu gaat over apparaten of gebouwen: duurzame ontwerpen moeten generaties lang mee. Charlotte Dossche (industrieel ingenieur, UGent) en Anouk Huijs (architecte, TU Delft) zijn consultant en projectmanager bij BOPRO. Ze vertellen wat dat concreet betekent en hoever circulaire ideeën in de praktijk al gevorderd zijn.

Mindshift

“Circulair ontwerpen betekent een echte mindshift”, zegt Anouk Huijs. “Centraal staat een nieuw levensduurdenken van je product of constructie. Een internationaal bekend voedingsbedrijf uit Gent plant nu bijvoorbeeld een gloednieuw gebouwencomplex, volledig circulair. Een integraal, flexibel, remontabel en open ontwerp, gericht op toekomstig hergebruik. Enkele spelers staan er al ver in, maar circulair is nog lang geen ingeburgerde manier van ontwerpen.”

Ontwerpfase

“We proberen zo vroeg mogelijk in het ontwerpproces betrokken te worden”, zegt Charlotte Dossche. “Zo kunnen we adviseren over de structuur, de technieken, de lay-out, de gevel enzovoort van een gebouw. Door die samen te onderzoeken, ontstaat een geïntegreerd ontwerp waarin alle circulaire principes geïntegreerd zijn. Droge verbindingen in de structuur verzekeren dat je een constructie vlot kunt ‘remonteren’. Je wilt de structuur ook zo open mogelijk houden, zodat het gebouw flexibel ingedeeld kan worden.”

Identiteit

Materialen een identiteit geven, is de basis voor circulariteit. Materialen of onderdelen die frequenter vervangen moeten worden, moet je kunnen ontkoppelen van de structuur met een veel langere levensduur. Hoe dan ook is niet alle materiaal herbruikbaar, maar de restwaarde voor de maatschappij en het milieu ligt dankzij een ‘materialenpaspoort’ veel hoger.

“Voor bouwkundig ingenieurs en architecten is een BIM-model (Bouw Informatie Model, n.v.d.r.) geschikt om bouwmaterialen zo’n paspoort te geven”, zegt Charlotte Dossche. “Het 3D-model met daaraan gekoppeld gedetailleerde info over hoofdmaterialen en opbouw kan bovendien een enorme meerwaarde betekenen voor bijvoorbeeld facility management”.

Afvalbeheer

Circulair (of cradle to cradle) gaat een stap verder dan afvalbeheer. Recycleren staat jammer genoeg voor downcyclen: je investeert veel (in afvalinzameling) en krijgt er weinig hoogwaardigs voor terug. Een oplossing is afval in meerdere stromen scheiden of recyclagebedrijven stimuleren om hoogwaardige materialen af te leveren.

“Hoogwaardig materiaal recupereren, is altijd het doel van circulariteit”, zegt Charlotte Dossche, die zelf een scriptie schreef over ‘groen’ (en dus duurzaam en hoogwaardig herbruikbaar) beton.

Opleiding en jobs

Als ingenieur (her)ontwerp je producten, bedenk je materialen die herbruikbaar zijn of ontwikkel je technieken voor recycling. Ingenieursopleidingen besteden steeds meer aandacht aan de circulaire economie. Studierichtingen als Resources en Recycling of Sustainable and Innovative Natural Resource Management (SINReM) winnen aan belang, maar ook buiten de technische- of ingenieursrichtingen kan het circulaire economiemodel rekenen op belangstelling.

“We hebben momenteel twee stagiairs uit de richting Idea & Innovation Management – gericht op innovatief ondernemen – van de Erasmus Hogeschool”, zegt Charlotte Dossche. Ook uitvoerende technische functies als operatoren en mekaniekers (montage-demontage) zullen steeds meer te maken krijgen met circulair ontworpen constructies of installaties.

Radicaal

“Typisch voor BOPRO zijn de verschillende technische achtergronden die we in huis hebben”, zegt de Nederlandse Anouk Huijs. “Met natuurlijk vooral architecten- en ingenieursprofielen. Met bouw en techniek hebben we allemaal een sterke affiniteit. Maar vooral staan we creatief sterk om projecten op een andere, innovatieve manier aan te pakken. We streven naar geïntegreerde ontwerpen met een radicaal duurzame voetafdruk. Als team hebben we een geweldige knowhow en ervaring om daarin het verschil te maken. Ook voor de wijde omgeving van de projecten die we realiseren.”

(wdh) - Meer info: Gent is sinds februari een van de zes Europese proeftuinen voor circulaire economie 

Meer info over Opleidingen , Jobs met toekomst , Persoonlijke ontwikkeling

09/03/2018